S&P i Pantera izostavili Bitcoin iz novog kripto indeksa

S&P Dow Jones Indices i Pantera Capital pokrenuli su novi kripto indeks koji pokušava da mjeri ekonomsku aktivnost blokčejn mreža, umjesto da najveće pozicije automatski dodjeljuje tokenima sa najvećom tržišnom kapitalizacijom.

S&P Pantera Digital Asset Index zato ne uključuje Bitcoin i XRP, iako se oba nalaze među najvećim i najlikvidnijim digitalnim sredstvima na tržištu.

Njihovo isključenje nije povezano sa regulatornim statusom, popularnošću ili veličinom tržišta. Problem je u metodologiji, koja zahtijeva pozitivan i mjerljiv prihod na nivou protokola tokom posljednja dva završena kvartala.

https://t.co/GK3zox3SvF

— Pantera Capital (@PanteraCapital) July 21, 2026

Indeks pokušava da pronađe „produktivnu“ kripto imovinu

Većina postojećih kripto indeksa koristi tržišnu kapitalizaciju kao glavni kriterijum.

Takav model gotovo automatski daje najveći ponder Bitcoinu, nakon čega slijede Ethereum i nekoliko najvećih altcoina. Rezultat je indeks koji dobro predstavlja ukupnu veličinu tržišta, ali često ostaje veoma koncentrisan u jednom digitalnom sredstvu.

Novi S&P Pantera Digital Asset Index koristi drugačiji pristup. Prvo provjerava da li mreža generiše ponavljajuću ekonomsku aktivnost koju metodologija prepoznaje kao prihod protokola, a tek zatim koristi prilagođenu tržišnu kapitalizaciju za određivanje težine.

Cilj je da profesionalni investitori dobiju referentni indeks usmjeren na blokčejn mreže koje se aktivno koriste za transakcije, aplikacije, trgovanje i druge usluge.

Zašto Bitcoin nije prošao revenue test?

Bitcoin mreža nesumnjivo generiše ekonomsku aktivnost.

Korisnici plaćaju transakcione naknade, dok rudari prihod ostvaruju kroz te naknade i novoemitovane bitkoine. Mreža istovremeno obezbjeđuje globalni sistem za poravnanje imovine vrijedne više stotina milijardi dolara.

Međutim, S&P-ova metodologija koristi podatke kompanije Artemis i njenu klasifikaciju prihoda na nivou protokola.

Prema tom okviru, Bitcoin ne ulazi u kategoriju revenue-generating protokola potrebnu za kvalifikaciju. S&P zato ne tvrdi da Bitcoin nema vrijednost ili ekonomski značaj, već da ne ispunjava precizno definisan računovodstveni filter ovog indeksa.

Ovo je važna razlika. Bitcoinove naknade prvenstveno predstavljaju prihod rudara koji obezbjeđuju mrežu, dok metodologija favorizuje protokole kod kojih se naknade mogu jasnije povezati sa korišćenjem mrežne infrastrukture, aplikacija ili usluga.

Isključenje ne znači da je Bitcoin „neproduktivan“

Nazivanje Bitcoina neproduktivnom imovinom može biti pogrešno ukoliko se izvuče iz konteksta indeksa.

Bitcoin ne funkcioniše kao kompanija, ne objavljuje dobit i nema akcionare kojima distribuira prihod. Njegova investiciona teza zasniva se na oskudici, bezbjednosti, decentralizaciji, likvidnosti i ulozi neutralne monetarne imovine.

To je bliže digitalnom zlatu ili rezervnoj imovini nego tehnološkoj kompaniji čija se vrijednost procjenjuje preko prodaje i zarade.

S&P Pantera indeks pokušava da izdvoji drugu kategoriju: mreže čija se vrijednost može povezati sa mjerljivim korišćenjem blokčejn aplikacija i prihodima koje ta aktivnost proizvodi.

Zato isključenje Bitcoina više govori o dizajnu indeksa nego o kvalitetu Bitcoina kao investicione imovine.

Zašto je XRP takođe izostavljen?

XRP je, zajedno sa Bitcoinom, jedno od najvećih sredstava iz šireg S&P Cryptocurrency Broad Digital Asset Indexa koje nije prošlo u novi benchmark.

XRP Ledger obrađuje transakcije i naplaćuje veoma male mrežne naknade, ali se one spaljuju umjesto da predstavljaju prihod koji se distribuira validatorima ili samom protokolu.

Zbog takvog ekonomskog modela XRP ne zadovoljava revenue kriterijum koji novi indeks koristi za početnu selekciju.

To ponovo ne znači da XRP Ledger nema korisnike, likvidnost ili potencijalnu ulogu u plaćanjima i tokenizaciji. Znači samo da njegova tokenomika ne proizvodi vrstu prihoda koju metodologija pokušava da izmjeri.

Ethereum, BNB i Solana među najvećim pozicijama

Među najvećim početnim sastavnicama nalaze se Ethereum, BNB, Solana, TRON i Hyperliquidov HYPE token.

Svaka od tih mreža ima model u kojem transakcije, trgovanje, smart ugovori ili druge aktivnosti proizvode mjerljive naknade i prihode.

Ethereum prihod ostvaruje kroz korišćenje blok prostora i mrežne naknade, dok dio ETH-a potrošenog kroz base fee mehanizam biva trajno uklonjen iz opticaja.

Solana naplaćuje transakcije i prioritetne naknade kroz mrežu koja obrađuje veliki broj DeFi, stablecoin, memecoin i tokenizovanih transakcija.

TRON ostvaruje značajnu ekonomsku aktivnost zahvaljujući velikom obimu stablecoin transfera, posebno USDT-a, dok Hyperliquid generiše prihod kroz intenzivno trgovanje perpetual ugovorima.

Zajednički element nije identična tokenomika, već mjerljiva i ponavljajuća aktivnost koju Artemis klasifikuje kao prihod protokola.

Kako se biraju sastavnice?

Digitalno sredstvo prvo mora biti dio šireg S&P Cryptocurrency Broad Digital Asset Indexa.

Zatim mora imati Artemisovu pokrivenost podacima i pozitivan zbirni prihod tokom dva posljednja završena kvartala.

Nova sastavnica mora imati tržišnu kapitalizaciju i prilagođenu tržišnu kapitalizaciju veću od 500 miliona dolara. Postojećim članovima dozvoljen je niži prag od 250 miliona dolara kako bi se smanjilo prekomjerno mijenjanje portfolija.

Token takođe mora zadovoljiti zahtjeve likvidnosti, imati dovoljan udio cirkulišuće ponude i ne smije biti klasifikovan kao memecoin ili napušteni projekat.

Kvalifikovana sredstva se zatim rangiraju prema ukupnom prihodu u prethodna dva kvartala. Indeks bira najviše rangirane protokole dok ne obuhvati do 99 odsto ukupnog prihoda kvalifikovanog univerzuma.

Prihod odlučuje ko ulazi, market cap koliko dobija

Novi indeks nije potpuno revenue-weighted.

Prihod se koristi za određivanje finansijske održivosti, rangiranje i izbor sastavnica. Nakon toga se njihova težina izračunava prema prilagođenoj tržišnoj kapitalizaciji.

Najveća sastavnica može imati najviše 35 odsto indeksa. Ostale pozicije se u većini slučajeva ograničavaju na 20 odsto, uz proporcionalnu raspodjelu viška među manjim članovima.

Ovaj sistem pokušava da pronađe ravnotežu između dvije krajnosti.

Čisto revenue ponderisanje moglo bi dati preveliku težinu manjim i potencijalno rizičnijim protokolima koji privremeno ostvaruju visok prihod. Čisto market-cap ponderisanje ponovo bi koncentrisalo indeks u najvećim tokenima.

Kombinovani model koristi fundamentalnu aktivnost kao ulazni filter, a veličinu tržišta kao mjeru konačne izloženosti.

Kvartalno rebalansiranje može brzo promijeniti sastav

Indeks će se rebalansirati četiri puta godišnje, nakon zatvaranja trećeg petka u martu, junu, septembru i decembru.

To znači da pozicija nijednog protokola nije trajno zagarantovana.

Pad prihoda, likvidnosti ili tržišne kapitalizacije može dovesti do smanjenja pondera ili potpunog uklanjanja. Novi protokoli mogu ući ukoliko počnu da generišu dovoljno prihoda i zadovolje ostale kriterijume.

Indeks zato neće pratiti samo dugoročnu reputaciju projekta, već i promjene u stvarnom korišćenju mreže.

Ovakav pristup mogao bi posebno koristiti novijim protokolima koji brzo povećavaju obim trgovanja, stablecoin transfere ili korišćenje aplikacija, čak i kada još nemaju tržišnu kapitalizaciju najvećih kriptovaluta.

Prihod protokola nije isto što i profit vlasnika tokena

Jedna od najvažnijih zamki novog modela jeste mogućnost da investitori izjednače prihod protokola sa prihodom vlasnika tokena.

Metodologija eksplicitno navodi da se protocol-level revenue koristi kao objektivan pokazatelj ekonomske aktivnosti i da ne podrazumijeva buduće prinose ili novčane tokove za investitore.

Mreža može generisati visoke naknade, ali to ne znači da vlasnici njenog tokena automatski dobijaju taj prihod.

Naknade mogu pripasti validatorima, pružaocima likvidnosti, programerima aplikacija, protokolskoj riznici ili mogu biti spaljene. U pojedinim slučajevima veliki prihod može čak biti posljedica privremeno preopterećene mreže i visokih troškova za korisnike.

Zato prihod mora biti analiziran zajedno sa tokenomikom, emisijom, distribucijom naknada i stvarnim pravima koja token daje svom vlasniku.

Visoke naknade nijesu uvijek pozitivan signal

Revenue-based indeks nagrađuje ekonomsku aktivnost, ali ne može automatski procijeniti kvalitet svakog dolara prihoda.

Protokol može ostvarivati visoke naknade zato što pruža veoma traženu uslugu. Međutim, prihod može rasti i zbog špekulativnog talasa, ekstremne poluge, kratkoročnog memecoin trgovanja ili privremene zagušenosti mreže.

Visok prihod zato ne mora biti održiv.

Institucionalni investitori moraće da analiziraju koliko prihoda dolazi od ponavljajuće upotrebe, koliko zavisi od podsticaja i koliko je osjetljivo na promjene tržišnog ciklusa.

S&P-ov model daje disciplinovan početni filter, ali ne zamjenjuje dubinsku analizu svakog protokola.

Novi indeks uvodi equity logiku u kripto

S&P i Pantera pokušavaju da dio principa tradicionalne analize kompanija prenesu na digitalnu imovinu.

Kod akcija investitori analiziraju prihode, profitne marže, rast i novčane tokove. Kod kripta se vrijednost dugo procjenjivala gotovo isključivo kroz cijenu, tržišnu kapitalizaciju, narativ i očekivanu adopciju.

Protocol revenue pruža jednu od rijetkih standardizovanih metrika koja pokušava da pokaže koliko se određena mreža zaista koristi.

Ipak, blokčejn protokol nije kompanija. Njegov token može imati slab ili potpuno indirektan odnos sa prihodima koje aplikacije i mreža generišu.

Zbog toga novi indeks predstavlja korak prema fundamentalnoj analizi, ali ne rješava osnovni problem procjene koliko ekonomske vrijednosti zaista pripada tokenu.

Potencijal za ETF-ove i institucionalne proizvode

S&P navodi da indeks može služiti kao benchmark za nove investicione proizvode, institucionalne alokacije i aktivno upravljane portfolije.

To ne znači da je ETF koji ga prati već lansiran.

Kompanije za upravljanje imovinom mogle bi kasnije licencirati indeks i koristiti ga kao osnovu za fondove, strukturirane proizvode ili interne investicione mandate.

Za institucije je važna standardizacija. Umjesto da samostalno odlučuju šta predstavlja kvalitetan kripto protokol, mogu koristiti transparentna pravila nezavisnog indeksnog provajdera.

Partnerstvo sa Pantera Capitalom indeksu daje kripto-native ekspertizu, dok S&P obezbjeđuje metodologiju, governance i kredibilitet poznat tradicionalnim investitorima.

Bitcoin ostaje dominantan u klasičnim indeksima

Izostavljanje Bitcoina iz jednog revenue indeksa neće značajno ugroziti njegovu ulogu u širem institucionalnom tržištu.

Bitcoin i dalje predstavlja najveću kriptovalutu, najlikvidniju digitalnu imovinu i centralnu poziciju većine spot kripto ETF-ova i tržišno ponderisanih indeksa.

U indeksima koji koriste tržišnu kapitalizaciju, Bitcoin često dobija između približno 60 i 80 odsto ukupnog pondera.

Takva koncentracija može biti problem za investitore koji žele širu izloženost blokčejn infrastrukturi, ali je logična za fond koji pokušava da vjerno prati ukupnu vrijednost tržišta.

S&P Pantera indeks zato nije direktna zamjena za Bitcoin indeks. On predstavlja drugačiju investicionu strategiju usmjerenu na protokole sa mjerljivim prihodima.

Zašto je ovo važno?

Novi benchmark pokazuje da se institucionalna analiza kripta udaljava od jednostavnog pitanja: „Koji token ima najveći market cap?“

Investitori sve više traže podatke o korisnicima, transakcijama, stablecoin tokovima, naknadama, prihodima i stvarnoj potražnji za blok prostorom.

To može promijeniti način na koji se kapital raspoređuje među Ethereumom, Solanom, BNB Chainom, TRON-om, Hyperliquidom i drugim mrežama.

Projekti više neće biti nagrađeni samo zbog velikog broja tokena u opticaju ili snažnog tržišnog narativa. Moraće da pokažu da njihova infrastruktura privlači korisnike i stvara ponavljajuću ekonomsku aktivnost.

Istovremeno, Bitcoinovo isključenje podsjeća da nijedna pojedinačna metrika ne može obuhvatiti sve vrste vrijednosti koje postoje unutar kripto tržišta.

Šira slika

S&P Pantera indeks predstavlja pokušaj da se kripto tržište podijeli na monetarnu i produktivnu digitalnu imovinu.

Bitcoin ostaje dominantna monetarna imovina čija vrijednost proizlazi iz oskudice, likvidnosti, bezbjednosti i neutralnosti mreže.

Ethereum, Solana i drugi smart-contract protokoli pokušavaju da funkcionišu kao infrastruktura digitalne ekonomije, na kojoj se obavljaju trgovanje, stablecoin plaćanja, tokenizacija, DeFi i druge usluge.

Najviše bi mogli dobiti protokoli sa održivim naknadama, velikim brojem korisnika i jasnom vezom između mrežne aktivnosti i potražnje za tokenom.

Pritisak će rasti na blokčejn projekte čija tržišna vrijednost daleko premašuje stvarnu upotrebu i prihode.

Dugoročno bi tržište moglo razviti više vrsta indeksa: Bitcoin kao samostalnu makro imovinu, revenue-based korpe za produktivne protokole i posebne indekse za stablecoine, tokenizaciju, AI agente i drugu blokčejn infrastrukturu.

Zaključak

Isključenje Bitcoina iz S&P Pantera Digital Asset Indexa nije presuda o njegovoj investicionoj vrijednosti.

Ono pokazuje da Bitcoinov monetarni model ne odgovara indeksu dizajniranom da pronađe protokole sa mjerljivim i ponavljajućim prihodima.

Novi benchmark istovremeno predstavlja važan korak prema fundamentalnijem vrednovanju kripta. Tržišna kapitalizacija više nije jedini kriterijum, dok stvarna aktivnost mreže postaje sve važniji dio institucionalne analize.

U narednih 6 do 24 mjeseca biće ključno pratiti da li će indeks dobiti investicione proizvode koji ga prate, koliko će se sastav mijenjati tokom kvartalnih rebalansa i da li će revenue-based strategija dugoročno nadmašiti klasične Bitcoin-dominantne indekse.